Con cá lá rau

1. Ông ngoại Tí là người vào vùng này đầu tiên, cách đây cả mấy chục năm, nên lấy được 1 diện tích lớn đất (khai hoang). Sau ông chia cho con cái và bán cho người ngoài, ông chỉ chừa đường có 1m dẫn vào nhà ông ở sâu bên trong. Lúc đó ông nghĩ, mua được chiếc xe máy cũng là chuyện phấn đấu cả cuộc đời, nên chỉ chừa vậy thôi. Giờ con cháu ông bên trong có xe hơi rồi, nhưng phải để ở dưới đường rồi đi bộ lên, bất tiện vô cùng, thương lượng mua chút đất hai bên đường để mở rộng hẻm thì không nhà nào chịu bán. Họ nói đường đi chung nhỏ có sao, chen chúc nhau đi, còn nhà riêng thì phải to bự vì là của mình. 

Ông ngoại ước mơ, mỗi khi bệnh tật được xe cấp cứu vô tận nhà chở đi, không phải nhờ người khiêng ra khiêng vô trong mưa gió nắng nôi. Ông nói, đúng là tầm nhìn không có, mình từ nghèo khổ đi lên, làm gì nghĩ gì cũng chút xíu, cứ vun vén vài con cá lá rau, cơm - mắm liệu nhau gắp qua gắp lại, chẳng dám đột phá gì, lúc đó mà nói chừa đường cho xe hơi vô nhà chắc bị hàng xóm chế nhạo ngày đêm. Người này thì chê người kia không có tầm nhìn dài hạn, trong khi bản thân mình cũng có nhìn xa nhìn rộng được đâu. Ở làng thì đường làng nhỏ hẹp quanh co, lên phường rồi thì vẫn phố nhỏ - hẻm nhỏ - ngõ nhỏ - ngách nhỏ, để phát triển cứ phải giải toả rồi mở rộng đường vì không nhìn thấy trước được sự phát triển. Đầu óc người mình vì thế mà đa phần bé xíu xiu, ông chép miệng tiếc nuối. 

2. Là dược sĩ, chị Ngọc gắn bó với doanh nghiệp này ngay lúc ra trường, ban đầu là nhân viên thí nghiệm. Chị có đầu óc tốt, từng thi môn Toán 10 điểm ở kỳ thi ĐH, lại thích đọc sách, đi nghe người thành tựu hướng dẫn và tự suy luận, tự áp dụng nên đã biến nhóm bào chế nhỏ của chị thành 1 trung tâm nghiên cứu, cuối cùng là chị trở thành quản lý công ty. Chị vừa động viên vừa nghiêm khắc dạy bảo nên nhân viên tiến bộ, thu nhập ai cũng tăng. Cái tài của người quản lý lãnh đạo là làm cho người dưới quyền có thu nhập cao, còn không có thì bất tài, đơn giản vậy thôi (chứ không phải nói hay viết giỏi như thánh như thần mà chẳng thấy có nhà máy xí nghiệp gì, chẳng thấy đổi đời được ai). 

Ngày nắm chức tổng giám đốc, chị bàn với anh em, trước sau gì mọi người cũng đi làm bằng xe hơi. Đó là năm 1999, chuyện xe hơi (ô tô) là xa vời, hiếm ai có bằng lái, đường hẹp nhỏ xíu và cả nước tràn ngập xe máy. Chị họp hội đồng quản trị, bảo vệ quan điểm bán toà nhà văn phòng trên phố trung tâm, tích hợp vừa làm nhà máy vừa xây văn phòng cách trung tâm Tp 15km. Chị bắt phải xây lùi vào trong để chừa chỗ cho hàng trăm vị trí xe hơi đậu, mọi nhân viên VP mỗi người 1 chiếc. Chị nói nước mình sẽ phát triển như các nước. Nhà máy phải vô khu công nghiệp, nhà máy sản xuất ở bên ngoài thì trước sau gì người dân cũng khiếu kiện vì tiếng ồn khi tăng ca đêm, nên mình phải đi trước một bước. Nhiều quản lý nói bà này hoang tưởng, xin nghỉ việc ngay vì không muốn đi làm xa. Kệ, chị nói, người này nghỉ thì có người khác thay, không có ai là không thể thay thế, không có chính sách nào phù hợp cho tất cả. DN là cho nhiều người và cho lâu dài, đâu thể thiết kế cho những mái đầu lèo tèo, những tầm nhìn con cá lá rau. 

Tròn 24 năm kể từ lúc chị Ngọc dời công ty, ngoại ô nay phát triển dữ dội. 80% nhân viên văn phòng chị đã có xe hơi đi làm, còn công nhân thì có xe buýt đưa đón. Doanh nghiệp chị, từ một công ty ở tỉnh nhỏ xíu vô danh, đã nổi bật trên thương trường và chiếm thị phần lớn, xuất khẩu đi khắp thế giới. 

3. Nếu bạn có nghề về kỹ thuật, nếu học thêm về quản lý thì thành nhà kỹ trị. Có thế mạnh về khoa học tự nhiên, đặc biệt là toán và logic thì học gì cũng dễ và nhanh, chỉ là vấn đề chịu học. Bản thân tui cũng xuất phát là dân toán, chứ không phải dân văn, viết lách là do tui tự đọc sách, mày mò. Chuyện làm ăn hay đặt lòng tin trong quan hệ là do mạnh dạn chấp nhận trả giá mà có sự trưởng thành. Làm 10 cái - ban đầu sai 9, đúng 1. Rồi từ từ đúng 9, sai 1. 

Nhưng học gì cũng phải triển khai làm, chứ ngồi nghe hay ghi chép rồi để đó thì vô nghĩa. 

4. Làm gì cũng nghĩ đến 50 năm, 100 năm, chừa đường rộng rãi cho mình cho người. Ai nghĩ vậy mới có đầu óc, mới biết mới hiểu uy tín là tất cả, mới không có con cá lá rau, không tính toán mấy cái lặt vặt, không hát mấy bài con cò bé bé. 

Nhức đầu.